Oksfordzki profesor nie tylko wymyślił hobbity, ale stworzył kompletny świat z własną mitologią i 15 językami, który stał się fundamentem dzisiejszej popkultury. Sprawdź, dlaczego 25 marca cały świat wraca do Śródziemia i od której książki najlepiej zacząć tę literacką podróż.
Każda rocznica Upadku Saurona i Wyzwolenie Śródziemia, to powód do świętowania. Od 25 marca 2003 roku dzięki brytyjskiemu stowarzyszeniu The Tolkien Society, możemy obchodzić Światowy Dzień Czytania Tolkiena. W bibliotekach na całym świecie organizowane są różne atrakcje związane z poetą oraz światem przedstawionym, a także maratony czytania powieści, seanse filmowe czy spotkania z różnymi autorami.
Literatura fikcyjna, jaką znamy dziś, w dużej mierze zawdzięcza swój kształt jednemu człowiekowi – J.R.R. Tolkienowi. Ten brytyjski poeta, pisarz, filolog i profesor stworzył niezwykły świat Śródziemia, który na zawsze zmienił sposób opowiadania historii o magii, bohaterach i walce dobra ze złem. Jego dzieła, takie jak ,,Hobbit’’ czy ,,Władca Pierścieni’’, nie tylko zdobyły miliony czytelników na całym globie, ale także wyznaczyły fundamenty współczesnego pisarstwa high fantasy. Są to dzieła nie tylko omawiane w szkołach, lecz także tytuły, których nie trzeba nikomu przedstawiać.
Czy Tolkien zapoczątkował dzieła baśniowe?
Wyjaśnijmy na początek pojęcie ,,ojca literatury fantastycznej’’, które nie oznacza, że to od niego wszystko się zaczęło. Zarówno przed jak i równolegle z nim byli m.in. Robert E. Howard z Conanem Barbarzyńcą, Bracia Grimm ze swoimi Baśniami, a także Lewis Carroll z Alicją w Krainie Czarów. Tytułowy autor jednak jako jeden z pierwszych w swoim czasie dotarł do masowej publiczności, zintegrował prozę nierealistyczną w jeden spójny system, a nawet utworzył nurt, w którym możemy powiedzieć, że ,,czytaliśmy coś w stylu książek o Śródziemiu’’. Nadał on gatunkowi swój kształt będący teraz wzorcem dla kilku pokoleń pisarzy fantasy.
Dlaczego wszyscy nim się zachwycają?
Od najmłodszych lat słyszymy o baśniach, legendach, mitologiach i różnych powieściach przygodowych. W dzieciństwie i młodości Johna również tak było. Fantastyka już istniała i za jej początek możemy uznać Epos o Gilgameszu czy Opowiadania o cudownych zdarzeniach ze Starożytnego Egiptu. Jednak to Tolkien, jako jeden z pierwszych stworzył własne uniwersum, na które spoglądamy jakby była to alternatywna historia naszego świata.
Między innymi we ,,Władcy Pierścieni’’ oraz „Silmarillionie” znajdziemy:
- stworzone przez samego profesora języki: quenya i sindarin, opracowane na językach obcych oraz pradawnych, których sam się uczył (znał ich około 15),
- mitologię i kosmologię – od stworzenia świata po kolejne ery,
- stworzenie i perfekcyjne opracowanie każdej rasy i kultury: elfów, krasnoludów, orków, hobbitów czy też ludzi.
To czego on dokonał, to wzniesienie baśni na wyższy poziom, aby nie była to kategoria tylko dla dzieci. Dzięki niemu ten gatunek stał się pełnoprawną epicką literaturą.
Zmiany i wpływ Tolkiena w dzisiejszej kulturze
Największe zmiany oraz większy rozgłos przyniosła Tolkienowi dopiero trylogia ,,Władcy Pierścieni’’, mimo, że to ,,Hobbit’’ ukazał się na świecie jako pierwszy. Dlatego historia ta jest tak często pomijana. Historia o Pierścieniu zdobyła uznanie głównie ze względu na swoją wyjątkowość i odmienność w czasach prozy realistycznej, science fiction czy jeszcze powojennej. Wiele wątków, postaci oraz ciężkie moralne decyzje do podjęcia spodobały się czytelnikom i tak oto zabłysnęły.
Dziś wpływ autora widzimy prawie wszędzie: w spopularyzowanym przez niego wyglądzie elfów czy krasnoludów, twórczości innych (np. Ursula K. Le Guin, George R. R. Martin, Michael J. Sullivan), najrozmaitszych grach, filmach i serialach.
Czy warto sięgnąć po klasykę tego gatunku?
Tak! Ale trzeba pamiętać, aby nie rzucać się od razu na głęboką wodę – ,,Silmarillion’’ z rozbudowanymi opisami i wielkim światem zaczeka. Jeśli jest się początkującym czytelnikiem lub kimś nowym w świecie high fantasy, to najlepiej zacząć od ,,Hobbita’’, gdyż jest to krótka, raczej baśniowa opowieść. Jest to również wspaniały wstęp do tego świata. Następnie trylogia ,,Władcy Pierścieni’’, wspomniany ,,Silmarillion’’, ,,Niedokończone opowieści’’, ,,Listy Świętego Mikołaja’’ itd. Uważam, że warto również sięgnąć po dzieła, które ukończył jego syn, Christopher Tolkien, tj. ,,Beren i Lúthien’’, ,,Dzieci Húrina’’, a najlepiej całą serie zatytułowaną ,,Historia Śródziemia’’.
Jeśli chcemy zrozumieć oraz poznać historię współczesnej twórczości prozy nierealistycznej, gier, filmów czy seriali, to najlepiej zacząć tu – w Śródziemiu. Nie tylko będziemy dobrze się bawić, ale poznamy również owoce miłości wybitnego autora zeszłego wieku do literatury. Miłej lektury!
